Πετρος Χατζηλιαδης

Οι παππούδες μου ήρθαν απο το Γκιορούμτζε και από το Τας, χωριά κοντα στα Άδανα. Η γιαγιά μου από την πλευρά του πατέρα μου και από την πλευρά της μάνας μου ήταν απο το Γκιορούμτζε και απο την μεριά του παππού μου ήταν ο Χατζηλιάδης Μουράτ και γράφετε η ιστορία με τον εξάδερφο μου τον Τάκη. Από την πλευρά της μάνας μου οι γονείς της ήταν από  το Γκιορούμτζε, ήταν η Μαρία και τότε την έλεγαν Μαριάμ Μπατζή. Ήρθαν το 24 εδώ.

 Το 1960 όταν πήγαν οι δικοί μας εκεί,  κάποιος ακόμα θυμόνταν την Μαριάμ Μπατζή η οποία ήταν μιά πανύψηλη γυναίκα που δούλευε πάρα πολύ και φορούσε 46 νούμερο παπούτσι. Και  όταν το 1990 πήγαν κάποιοι,  ένας παππούς θυμόταν τον Εφέμ  Βασίλ. Βασίλης Μποντοσάκης λεγόταν εκει πέρα  και αυτός ήταν ο πρώτος από την οικογένεια της μάνας μου. Αυτοί ήταν 4 αδέρφια Μαγδαληνή, Μαρία, Ματθαίος και Νικόλαος.Η Μαγδαληνή ήταν δασκάλα στο αμερικανικό κολλέγιο, γνώριζε 3 γλώσσες αγγλικά , τουρκικά και ελληνικά,αλλά κάηκε στην ορθόδοξη εκκλησία όταν την πυρπόλησαν. Εδώ γύρισαν  2 αδέρφια, ο Μποντοσάκης ο Νικόλαος και ο Μποντοσάκης ο Ματθαίος. Ο Μποντοσάκης ο Νικόλαος και η Μαρία έκαμαν 12 παιδιά. Ένα παιδί χάθηκε στη Μερσίνη στο καράβι ερχόντας γιά την Ελλάδα και έζησαν 5 παιδιά και το μικρότερο παιδί ήταν η μάνα μου η Μαγδαληνή. Παντρεύτηκε η μάνα μου τον Σάββα και έκαναν δυό παιδιά. Ο μεγαλύτερος ο Πέτρος και ο μικρότερος ο Νίκος.

Εκεί ασχολούνταν ο Μποντοσάκης ο Βασίλης με τα χωράφια, ηταν πολύ εργατικός και έκανε και μετάξυ και  ζωοτροφία. Και επειδήήταν πολύ εργατικός έγινε και πάρα πολύ πλούσιος, είχε πολλούς εργάτες και μεγάλα χωράφια στην περιοχή Τσαγίρ στο Γκιορούμτζε. Ακόμα έτσι ονομάζετε η περιοχή.  Και το σπιτί του ήταν το μεγαλύτερο σπίτι της περιοχής Το είδα όταν πήγα το 2004. Μετά την ανταλλαγή λεηλατήθηκε γιατί ήταν το πιό πλούσιο στην περιοχή. Και τότε θυμάμαι είχε αγοράσει το 1922 2.000 στρέμματα με 2.000 λίρες.  Και πήγε κάποτε να τα ανταλλάξει ο θείος μου εδώ αλλά αυτό δεν ίσχυε  πιά εδώ. Και πήγαιναν στη Μερσίνη και στα Άδανα να πουλήσουν μαλλί και μετάξι και τα άλλα τους  προιόντα. Και όταν ήρθε εδώ άρχησε να ασχολείται με τα χωράφια και τα ζώα.

Το πρώτο διώροφο σπίτι στον Νέο Μυλότοπο κτίσθηκε  από τον παππού μου. Εκεί ήταν  πρωτεργάτης στην Ευαγγελική Εκκλησία στο Γκιορούμτζε γιαυτό το Γκιορούμτζε είχε Αμερικανικό Κολλέγιο που σήμερα είναι τζαμί. Το κτίριο ήταν  τριόροφο.  Ο πρώτος όροφος ήταν αν θυμάμαι καλά  σχολείο, ο δεύτερος ήταν εκκλησία και ο τρίτος κοιτώνας που έμεναν τα παιδιά . Ο τριτός όροφος επειδή ήταν απο ξύλα, όταν ήρθαν οι μετανάστες  ξύλωσαν τα ξύλα γιά να ζεσταθούν. Ο  πρώτος και δεύτερος όροφος είναι τώρα τζαμί.

Στο Γκιορούμτζε υπήρχαν τότε 2 εκκλησίες, μία Ευαγγελική και μία Ορθόδοξη.

¨Εχω την εντύπωση πως οι δικοἰ μας έζησαν μια ευτυχισμένη ζωή εκεί, και ύστερα μιά μεγάλη καταστροφή.  Η Ορθόδοξος εκκλησία κάηκε, μόνο στο ιερό παράμειναν δύο πέτρες.  Η ευαγγελική εκκλησί α είναι τώρα τζαμί. Έβαλαν χώματα και σήκωσαν τον πρώτο και δεύτερο όροφο και  τον έκαναν τζαμί και τον τρίτο τον έκαψαν γιά να ζεσταθούνε.

Οι πρόσφυγες που ήρθαν εδώ αναζήτησαν  μιά καλύτερη ζωή και δουλειά.Εξακολούθησαν την ζωή τους με τα ήθη και έθιμα τους,  με τα φαγητά και τα τραγούδια τους. Οι πρόσφυγες εδώι έχουν μιά διαφορετική κουζίνα από τα άλλα χωριά.

Όταν εφθασαν εδώ  πηγαν πρώτα  στον Παλιό Μυλότοπο, αλλά εκεί  οι ντόπιοι δεν τους ήθελαν γιαυτό ήρθαν εδώ και έκτισαν τον Νέο Μυλότοπο. Υπήρχε και μιά έχθρα μεταξύ των προσφύγων και των ντόπιων μεχρι που έφυγαν οι πρόσφυγες απ  εκεί και εγκαταστάθηκαν στον Νέο Μυλότοπο. Και μικτοί γάμοι δεν γινόνταν, Άρχησαν πολύ αργότερα και τώρα πιά έχουν ανακατωθεί, Όπως και τα ήθη και έθιμα και η κουζίνα και τα τραγοΎδια μας. 

Στην περιοχη  Γιαννιτσά υπάρχουν και άλλα Τουρκόφωνα χωριά εκτός απο το δικό μας, π.χ. η Αραβυσσός  (Αραβζόν). Αξός (Εσκιτζε) και Τροχός  από το Άκσαραι από το Γιαννιτσά ήρθαν απο τη Μπάφρα και το Δαμιανό εκεί που είναι ο Σύλλογος.

Λένε πως οι παπούδες μου από την μεριά της μάνας μου ήθελαν να πάνε στα Πετρανά κοντά στην Κωζάνη αλλα είδαν την εύφορη γη και τα πολλά νερα όπως στο Γκιορουμτζέ και έμειναν εδώ.

Δε πιστεύω ότι θα μάθουμε ποτέ όλη την αλήθεια της ανταλλαγής παρά μόνο όταν θα βρεθούμε στον ουρανό. Εύχομαι ποτέ κανένας να μη ζήσει την προσφυγιά γιατί ο πόνος ψυχής είναι ακριβώς ο ίδιος. Και εμείς οι απόγονοι των ανταλλαγέντων να δείχνουμε έμπραχτα αγάπη και συμπόνοια για κάθε άνθρωπο οποιυδήποτε χρώματος. ΑΜΗΝ

PETROS HACILİADİS

Dedelerim Adana yakınlarında Görümce ve Taş köylerinden geldi. Babaannem ve anneannem Görümce köyünden idi. Dedem Hacıliadis Murat’ın hikayesi kuzenim Taki tarafından yazılmıştı. Annemin anne ve babası Görümce köyünden idi. Anneannemin adı Maria idi, ona Mariam Bacı derlerdi.  1924’te buraya geldiler.  

1960’da bizimkiler oraya gittiklerinde yaşlı bir bey hala kocaman ve de cok calışkan bir kadın olan ve  46 numara ayakkabı giyen Mariam Bacıyı hatırlıyordu. Ve 1990’da birileri oraya gittiklerinde rastladıkları bir dede Efem Vasil’i hatırlıyordu.  Adı Vasil Bodosakis’ti ve annemin ailesinden birinci kişiydi. Bunlar dört kardeştı: Magdalini, Maria, Matthaios ve Nikolaos. Magdalini Amerikan kolejinde öğretmendi, üç dil bilirdi – İngilizce, Türkçe ve Rumca. Kilise ateşe verildiği zaman o da orada yandı. Ve böylece iki kardeş buraya geldi.  Bodosakis Nikolaos ve Bodosakis Matthaios. Bodosakis Nikolaos ve Maria’nın 12 çocuğu oldu. Çocuklardan bir tanesi Yunanistan’a gelen gemide Mersin’de kayboldu. 5 çocuk hayatta kaldı, bunların en ufağı da annem Magdalini idi. Annem Sava ile evlendi ve iki çocukları oldu. Büyüğü Petros ve ufağı Nikos.  

Burada Vasil Bodosakis tarlalarda çalıştı, çok çalışkandı ve ipekçilik ve hayvancılıkla da uğraştı. Çalışkanlığıyla çok zengin oldu, emrinde çok işçi çalıştırdı ve Görümce’nın Çayır bölgesinde çok büyük arazileri vardı. Burası  hala aynı adı taşıyor. Evi de tüm bölgenin en büyük eviydi. 2004 yılında oraya yaptığım ziyarette gördüm.  Mübadeleden sonra  bu zengin ev istila edildi. Ve hatırladığım kadarıyla 1922’de 2.000 dönüm araziyi 2.000 liraya almıştı. Ve amcam bunu burada takas etmeye çalıştı, ama tabii ki bu mümkün olmamıştı. Mersin ve Adana’ya giderek yün, ipek ve elde ettikleri diğer ürünleri satarlardı. Ve buraya gelince tarım ve hayvancılıkla uğraşmaya başladılar.

Neos Milotoposta ilk iki katlı ev dedem tarafından inşa edildi. Görümce’de Evangelist Kilisesinde başustaydı. Görümce’de bugün cami olan bir Amerikan Koleji de vardı. Bu bina üç katlıydı. İyi anımsıyorsam birinci katta okul, ikinci katta kilise ve üçüncü katta çocukların yatakhanesi barındırılıyordu .Üçüncü katın tahtaları mübadilerin gelmesiyle ısınmaları için kullanıldı. Birinci ve ikinci kat ise bugün cami olarak kullanılmaktadır.

Görümce’de iki kilise vardı: Bir Evangelist ve bir de Ortodoks.

Anlattıklarından orada mutlu bir hayat sürdüklerinı anlayabildim, ve bu mutlu hayattan sonra büyük bir felaket geldi. Ortdoks kilisesi yandı, yalnızca ibadet kısmında iki taş kaldı. Evangelist kilisesi bugün camidir. Altını toprakla doldurup birinci ve ikinci katları yükselttiler, üçüncü katın tahtaları buraya gelen mübadillerin ısınması için kullanıldı.

Buraya gelen mübadiller daha iyi bir hayat ve iş arayışına girdiler. Hayatlarına örf ve adetlerine, yemek ve şarkılarına bağlı kalarak devam ettiler. Buradaki mübadillerin mutfağı da diğer köylerden farklıdır.

Buraya geldiklerinde evvela Palio Milotopos’a gittiler, ama oradaki yerliler onları kabul etmedi. Onun için buraya gelerek Neo Milotopos’u inşa ettiler. Yerliler ve mübadiller hiç anlaşamadılar, ta ki mübadiller buraya, Neos Milotopos’a, yerleşene dek. Karma evlilikler de mümkün değildi. Bunlar da çok daha sonra başladı ve şimdi artık gerek örf ve adetler, gerekse mutfak ve şarkılarımız birbirine karıştı.   

Yenice-i Vardar bölgesinde bizimkinin haricinde başka türkofon köyler de vardır, örneğin Aravissos (Aravzon), Aksos (Eskice) ve  Aksaray’dan Trohos , ayrıca Yenice-i Vardar’a  derneğin de bulunduğu Bafra ve Damianos’tan gelenler olmuştur.

Anne tarafından olan dedelerimin Kozana yakınlarında Petrana köyüne yerleşmek istemişlerdi, ama buradaki Görümce’ye benzeyen bereketli ve bol sulu toprakları görünce burada kalmayı tercih ettiler.  

Sanırım Mübadele’nin tüm gerçeğini ancak gökyüzünde bulunduğumuz zaman belki öğrenebileceğiz.  Dileğim bundan sonra kimsenin öyle bir acıyı yaşamamasıdır, çünkü yüreklerde yaşayan acı herkes için aynıdır. Ve mübadillerin torunları olarak bizler,  sevgimizi ve duyarlılığımızı   ırkı ve rengi ne olursa olsun herkese göstermeliyiz. AMIN.
(Προσφυγικές Ιστορίες από τις Δύο Όχθες της Νοσταλγίας, Αρχείο Συλλόγου Ανταλλαγέντων Συνθήκης Λωζάνης)